Moje ulubione źródła
Jeśli chodzi o opiekę okołoporodową opartą na dowodach naukowych mam swoje ulubione źródła1, które polecam. Zacznę od blogów i kont w serwisach społecznościowych, następnie wymieniam książki. Większość źródeł jest dostępna w języku angielskim. Niektóre serwisy mają wersje polskie części zawartości. Automatyczne tłumaczenie stron może dawać dobre rezultaty ze względu na dużą liczbę publikacji dostępnych w Internecie, na których może się uczyć AI tłumaczące tekst, jednak należy podchodzić z ostrożnością do wyników.
Spis treści
Strony internetowe
Światowa Organizacja Zdrowia – World Health Organization (WHO)
WHO to międzynarodowa organizacja, która publikuje wytyczne dotyczące opieki zdrowotnej dla wszystkich krajów świata. Poszczególne dokumenty obejmują konkretne zakresy opieki (np.: opieka nad kobietą w ciąży) oraz szczegółowo opisaną metodologię budowania rekomendacji – selekcji źródeł. W tabelach z zaleceniami znajdujemy różne praktyki i jasne oznaczenie czy są one rekomendowane czy nie, bywa, że rekomendacja różni się w zależności od kontekstu opieki (np.: uwzględnienie zasobów w danym kraju).
Rekomendacje dotyczące porodu: https://www.who.int/publications/i/item/9789241550215
Polskie tłumaczenie zostało opublikowane przez Fundację Rodzić po Ludzku:
https://rodzicpoludzku.pl/baza-wiedzy/wiedza-o-porodzie-baza-wiedzy/zalecenia-swiatowej-organizacji-zdrowia-opieka-okoloporodowa-porod/
Cechy charakterystyczne:
- dokumenty pdf i część zagadnień w formie wpisów na www WHO,
- dokumenty są długie i zawierają dużo informacji o metodologii,
- większość rekomendacji wspiera fizjologię i ograniczenie interwencji w czasie ciąży, porodu i połogu.
Cochrane.org
Cochrane to baza badań naukowych utworzona na początku lat ’90 XX wieku. Archie Cochrane był lekarzem i pionierem badań naukowych w medycynie. Na portalu publikowane są wyniki przeglądów systematycznych obejmujących konkretne zagadnienia z zakresu ochrony zdrowia. Podstawowym źródłem analizowanym w ramach przeglądów systematycznych są randomizowane badanie kontrolowane (ang. Randomised Controlled Trial – RCT). Ten typ badań zakłada zmianę jednego czynnika w jednej z grup i porównanie wyników z grupą kontrolną, gdzie opieka jest standardowa. Bardzo dobrze sprawdza się w badaniu leków. Nie za dobrze w przypadku porodu, który jest doświadczeniem bardzo złożonym.
W przypadku wielu zagadnień okołoporodowych autorki i autorzy przeglądów Cochrane dochodzą do wniosku, że dowodów z badań randomizowanych nie ma, ale powołują się na wyniki innych typów badań, na przykład badań obserwacyjnych.
Przykładowa publikacja z biblioteki Cochrane:
Cechy charakterystyczne:
- bardzo specyficzne pytania,
- wiele pytań dotyczy konkretnych interwencji medycznych,
- tłumaczenie tytułu i podsumowania na polski oferowane przez samą stronę.
Dr Rachel Reed
Z wykształcenia położna, urodziła się i ukończyła studia w Wielkiej Brytanii. Przez lata pracowała w szpitalach oraz jako niezależna położna. Obecnie mieszka w Australii i nie pracuje w zawodzie, zajmuje się edukacją i budowaniem społeczności wokół koncepcji porodu jako rytuału przejścia, której poświęciła pracę doktorską. Wydała dwie książki: Why Induction Matters oraz Reclaiming Childbirth as a Rite of Passage. Oferuje kursy online oraz płatny dostęp do prowadzonego przez siebie kolektywu.
Przez lata aktywności w Internecie opublikowała wiele wpisów zawierających przeglądy dowodów naukowych dotyczących różnych aspektów fizjologii i opieki okołoporodowej:
https://www.rachelreed.website/blog
Cechy charakterystyczne:
- przekrojowe artykuły, także prezentacje wideo w języku angielskim,
- spojrzenie na poród jako wielowymiarowe doświadczenie a nie procedurę medyczną,
- uwzględnia kontekst kulturowy zmedykalizowanego systemu opieki,
- często przedstawianie danych w kontekście rytuału przejścia.
Dr Sara Wickham
Angielska położna specjalizująca się w popularyzacji wiedzy o fizjologii i opiece okołoporodowej. Napisała szereg książek m.in. o GBS, witaminie D, immunoglobulinie anty-D, indukcji porodu, ciąży u kobiet o większej masie ciała. Prowadzi bloga zawierającego tylko bezpłatne artykuły:
Cechy charakterystyczne:
- artykuły przekrojowe albo komentarze dotyczące konkretnych publikacji w języku angielskim,
- spojrzenie na poród jako wielowymiarowe doświadczenie a nie procedurę medyczną.
Henci Goer
edukatorka porodowa, aktywistka i doula. Po swoich doświadczeniach porodowych ukończyła kurs metody Lamaze i zajęła się przygotowywaniem do porodu kolejnych rodziców. Od wielu lat publikuje książki oraz zajmuje się edukacją przedporodową. Prowadzi bloga:
https://hencigoer.com/
Cechy charakterystyczne:
- przekrojowe artykuły dotyczące konkretnych zagadnień w języku angielskim,
- uwzględnia kontekst zmedykalizowanego systemu opieki okołoporodowej.
Evidence Based Birth
serwis założyła pielęgniarka Dr Rebecca Dekker, zawiera bogatą bazę artykułów dotyczących wielu aspektów opieki okołoporodowej. EBB oferuje kursy dla profesjonalistów oraz promuje sieć wykształconych przez siebie edukatorów. Dostępne na stronie są liczne artykuły poświęcone wielu zagadnieniom z zakresu opieki okołoporodowej:
https://evidencebasedbirth.com
Cechy charakterystyczne:
- duża kolekcja szczegółowych artykułów w języku angielskim,
- wiele publikacji dostępnych także w formie podcastów,
- w podcastach dużo różnorodnych historii porodowych i rozmów z różnymi gościniami i gośćmi,
- artykuły mocno zakorzenione w medycznym paradygmacie opieki.
Dr Kirsten Small – Birth Small Talk
australijska lekarka, ginekolożka-położniczka, specjalizująca się w zagadnieniu monitorowania płodu. Doktorat poświęciła wpływowi centralnego systemu monitorowania tętna płodu na pracę personelu w placówce położniczej. Prowadzi bloga oraz oferuje szkolenia z tego zakresu:
https://birthsmalltalk.com/
Cechy charakterystyczne:
- wąski zakres tematyczny wpisów,
- wpisy w języku angielskim.
Dr Magdalena M. Zielińska – Siłami Natury
doktor nauk biologicznych, doula i popularyzatorka wiedzy o porodzie naturalnym i zmedykalizowanym a także o przyczynach komplikacji okołoporodowych. Na blogu publikuje różnorodne teksty poświęcone zagadnieniom opieki okołoporodowej a także doświadczeniom własnym i innych rodziców:
https://silaminatury.pl/blog-porodowy/
Cechy charakterystyczne:
- język polski,
- szeroki zakres tematyczny wpisów.
Profile w mediach społecznościowych
Wspomniane powyżej osoby i instytucje też oczywiście mają swoje konta na portalach, natomiast mam też grupę specjalistek, które śledzę przede wszystkim na Facebooku i Instagramie, ich konta także sprawdzam, żeby sprawdzić, co sądzą o „tym nowym badaniu, o którym wszyscy mówią”, nie koniecznie prowadzą rozbudowane blogi. Dla mnie te nazwiska w nagłówku artykułu czy wśród autorów i autorek, są swego rodzaju znakiem jakości publikacji.
Prof. Hannah Dahlen
australijska położna, badaczka, profesorka i wykładowczyni. Autorka wielu publikacji m. in. o indukcji porodu i jakości opieki okołoporodowej:
https://www.facebook.com/hannahgracedahlen
Dr Hazel Keedle
australijska położna, badaczka, doktorka i wykładowczyni. Autorka wielu publikacji m. in. o VBAC i jakości opieki okołoporodowej:
https://www.instagram.com/hazelkeedle
Dr Sarah Buckley
australijska lekarka i badaczka z tytułem doktorskim, jej publikacje dotyczące hormonów w porodzie były przełomowe dla postrzegania porodu jako procesu neurobiologicznego:
https://www.facebook.com/drsarahbuckley
Melanie the Midwife
położna Dr Melanie Jackson, gospodyni podcastu the Great Birth Rebellion Podcast, inicjatorka The Convergence of Rebellious Midwives – zjazdu niepokornych położnych w Australii:
https://www.instagram.com/melaniethemidwife
Better Birth
edukatorka okołoporodowa Erin Fung. Mieszka i pracuje w Wielkiej Brytanii, jej posty naświetlają różne tematy okołoporodowe, prowadzi także podcast:
https://www.instagram.com/betterbirthuk/
Dr hab. n. med. Barbara Baranowska
polska położna i embriolożka, profesorka w Centrum Medycznego Kształcenia podyplomowego, od wielu lat bada opiekę okołoporodową ze szczególnym uwzględnieniem aspektu humanizacji tej opieki.
https://www.researchgate.net/profile/Barbara-Baranowska-2
Dr Maria Węgrzynowska
polska położna, doktorka filozofii, antropolożka społeczna, zaangażowana w wiele badań prowadzonych w Polsce pod skrzydłami Centrum Medycznego Kształcenia podyplomowego.
https://www.instagram.com/maria_wegrzynowska/
https://www.researchgate.net/profile/Maria-Wegrzynowska
Mataja
Alicja Kost, blogerka i popularyzatorka nauki, zajmuje się szeroko pojętym rodzicielstwem. Wśród jej postów zdarzają się takie poświęcone wynikom badań naukowych (nie koniecznie stricte okołoporodowych) oraz podstawom czytania publikacji naukowych w przystępnej formie:
https://www.instagram.com/mataja_alicjakost/
Książki
How to read a paper – Trisha Greenhalegh
Książka dla pracowników systemu ochrony zdrowia i innych osób, które chcą świadomie posługiwać się publikacjami naukowymi w swojej praktyce. Książka zawiera wprowadzenie do teorii badań, opis różnych metodologii, podstawowe informacje o statystyce. Każdy rozdział kończy się ćwiczeniami do danego rozdziału.
Naukowe Podstawy Opieki Okołoporodowej – Barbara Baranowska, Antonina Doroszewska, Piotr Szymankiewicz
Książka podsumowująca dowody naukowe stojące za rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie Standardu Organizacyjnego Opieki Okołoporodowej, które weszło w życie w styczniu 2019. Prawdopodobnie pozostaje aktualne dla aktualizacji rozporządzenia z 2025 roku.
Optimal Care in Childbirth – Henci Goer, Amy Romano
Książka podsumowująca stan wiedzy o porodzie na rok 2013, jednak zawierająca wiele nadal aktualnych badań oraz stawiająca wiedzę o porodzie w kontekście medykalizacji ciąży, porodu i połogu. Przełomowa w okresie wydania i otwierająca nowe spojrzenie na EBM w kontekście opieki okołoporodowej.
Squaring the Circle – pod redakcją Soo Downe i Sheeny Byrom
Zbiór artykułów i esejów o badaniach, teorii i praktyce w porodach normalnych, naturalnych w erze technologii. Szeroki zakres tematów z zakresu teorii badań, systemów opieki. Wydana w 2019 roku.
Babies are not Pizzas – Rebecca Dekker
Książka założycielki Evidence Based Birth o jej drodze do pracy w obszarze okołoporodowym i o tym, jak zmieniać opiekę okołoporodową z szacunkiem dla siebie i ramach swojej sfery wpływu.
Informed is Best – Amy Brown
Książka dla pracujących w opiece okołoporodowej i kobiet oraz ich rodzin pomagająca odnaleźć się w zalewie informacji. Opowiada o tym jak przebiega proces publikacji badań i jak te publikacje są prezentowane. Pomaga odsiać fakenewsy i informacje obliczone na generowanie zasięgów.
Why Induction Matters – Rachel Reed
Książka wydana w 2019 roku w serii wydawnictwa Pinter and Martin „Why _______ matters” w której ukazało się wiele tomów poświęconych tematom okołoporodowym i dotyczącym życia kobiet i rodzin. Ten tom poświęcony jest dowodom naukowym związanym z praktyką indukcji porodu we współczesnej opiece okołoporodowej. Od etapu ciąży – wariacji jej przebiegu i komplikacji do metod indukcji. Książka zawiera także historie kobiet.
In Your Own Time – Sara Wickham
Jedna z wielu książek angielskiej położnej Sary Wickham podsumowująca dowody naukowe związane z długością trwania ciąży w perspektywie historycznej i w kontekście współczesnej wiedzy na ten temat. Podkreśla korzyści związane ze spontanicznym rozpoczęciem porodu i perspektywę wsparcia ciąży i porodu jako zjawisk fizjologicznych, które zwykle nie wymagają interwencji medycznych.
Plus Size Pregnancy – Sara Wickham
Kolejna książka Sary Wickham, położnej. Przybliżająca dowody naukowe na temat ciąży i porodu u kobiet o większej masie ciała. Umieszcza wiedzę w kontekście współczesnej zmedykalizowanej praktyki i zadaje pytania kwestionujące ten stan rzeczy.
Labor Pain – Henci Goer
Książka douli i edukatorki porodowej Henci Goer zbierająca dowody naukowe dotyczące metod łagodzenia bólu porodowego. Zawiera przystępne opisy poszczególnych metod i dodatkowo pogłębione rozdziały dotyczące dowodów naukowych, także tabele zestawiające przekrojowo różne metody w różnych aspektach metod łagodzenia bólu porodowego.
Birthing Your Baby – Nadine Pilley Edwards
Podsumowanie dowodów naukowych dotyczących tak zwanej drugiej fazy porodu. Pokazuje jak ograniczona jest nasza wiedza na temat tego ile może trwać i jak powinna wyglądać faza wyłaniania się dziecka.
Reclaiming Childbirth as a Rite of Passage – Rachel Reed
Na koniec bonus: książka, która zmieniła moje życie i postrzeganie badań naukowych w obrębie opieki okołoporodowej. Zawiera herstorię i historię rozwoju medycyny i podporządkowania jej opieki okołoporodowej, zaczynając od cyklu płodności. Rachel szczegółowo o pisuje koncepcję porodu jako rytuału przejścia, wszystkie jego fazy i jak wspierać ten proces a co szkodzi procesowi i jak wygląda rytuał przejścia w medycznym systemie opieki.
- Słowo „ulubione” nie jest tu przypadkowe, być może wydaje się ono miękkie, ale każda i każdy z nas ma swoje przekonania, upodobania i doświadczenie, które zawsze wpływają na to, jakie pytania zadajemy i gdzie w pierwszej kolejności szukamy informacji. „Ulubione” wskazuje właśnie na ten bias – stronniczość, od której nie jestem wolna. ↩︎
